Osmanlılarda kütüphane ve kütüphaneciliğin gelişiminde, edebiyat kitapları medreseler
bünyesinde kurulan ve eğitim-öğretim faaliyetlerinin bir parçası olan
kütüphanelerin yanı sıra, padişahların kendilerine ait saray kütüphanelerinin de
önemli payı vardır. Osmanlı Devleti’nden önce Anadolu üzerinde kurulan diğer
tüm Türk devletlerinde çocuk kitapları olduğu gibi Osmanlı hükümdarlarının da hemen
tümünde kitap toplama ve bunları kullanma alışkanlığı vardı. Osman Gazi’den
VI. Mehmet Vahdettin’e kadar olan tüm Osmanlı padişahlarının kendilerine ait
en az bir kütüphaneleri vardı.
I. Murat tarafından Bursa’da kurulmuş olduğu
ifade edilen kütüphane, ilk saray kütüphanesi olarak nitelendirilmesi açısından
önemlidir.10 I. Eğitim kitapları Murat’ın yanı sıra Osmanlı kütüphane kültüründeki diğer önemli
padişahlar II. Murat, Fatih Sultan Mehmet, II. Bayezit, Yavuz Sultan Selim,
Kanuni Sultan Süleyman, III. Mehmet, I. Mahmut, I. Abdülhamit, III. Ahmet,
III. Selim, Abdülaziz ve II. Abdülhamit olarak sıralanabilir. Osmanlı
Devleti’nde kurulan kütüphaneler yukarıda belirtilen temel grupların dışında,
özellikle XVIII. yüzyılın edebiyat kitapları sonundan itibaren ortaya çıkan batılılaşma ve
çağdaşlaşma hareketlerine paralel olarak gelişen üniversite kütüphaneleri
(darülfünun, hendesehane, mühendishane, kitap sipariş mualimhane) ve çeşitli bilim
dallarında kurulmuş dernekler (cemiyet) bünyesinde açılmış kütüphaneler olarak
da ele almak gerekmektedir.
